Cmentarz-babiniec

Motyw łuku zajmuje szczególne miejsce w żydowskiej wizualności, pełniąc funkcję symbolicznego przejścia pomiędzy wymiarami: z codzienności do sfery sacrum, z życia doczesnego do wieczności. Łuk i brama, obecne w architekturze synagog, aron ha-kodesz (szafie ołtarzowej na Torę) czy oprawach modlitewników, odnoszą się do idei otwarcia na przestrzeń objętą Bożą obecnością. Również babiniec, oddzielony od głównej sali modlitwy, „zagląda” do niej poprzez łukowate okna, tworząc wizualny i symboliczny kontakt pomiędzy wspólnotą a świętą przestrzenią. W judaizmie brama jest znakiem dostępu do duchowego świata, dlatego forma łuku stała się jednym z najważniejszych nośników znaczeń religijnych i metafizycznych.

W ikonografii żydowskiej kształt łuku wiąże się także z przedstawieniem Tablic Mojżeszowych – dwa zaokrąglone prostokąty przypominają sklepienie łuku, symbolizując Prawo i przymierze między Bogiem a Izraelem. Jednocześnie łuk funkcjonuje jako motyw ochronnego sklepienia, symbolizującego opiekę Szechiny (hebr. Szekina – immanentna, „zamieszkująca” obecność Boga). Z tego źródła wywodzi się również charakterystyczna forma macew – pionowych stel z zaokrąglonym zwieńczeniem, przywodzącym na myśl bramę do wieczności lub podwójny łuk tablic Prawa. Łuk w żydowskiej kulturze wizualnej nie jest wyłącznie elementem dekoracyjnym; stanowi esencję przejścia, pamięci i duchowego zakorzenienia.

Wszystkie te symboliczne i funkcjonalne odniesienia znalazły swoje echo w pracy, która formą nawiązuje do kolejnego atrybutu przejścia i sferyczności — parochetu, zasłony oddzielającej przestrzeń świętą od reszty wnętrza synagogi. W przestrzeni wystawy pojawiają się monumentalne płachty materiału, stanowiące nośnik grafiki przedstawiającej powidok łuków — unoszących się, ulotnych, chylnych ku upadkowi. Mogą one przywoływać zarówno widok macew na cmentarzu, jak i ścianę synagogi z oknami babińca; zawieszone między tym, co pamiętane, a tym, co zanika.

Praca ta staje się przestrzenną interpretacją żydowskiej wizualności, w której łuki łączą w sobie znaczenie architektoniczne, symboliczne i duchowe. Monumentalne płachty, na których unosi się powidok łuków, pełnią funkcję zarówno medium artystycznego, jak i przewodnika po pamięci i historii. To zapis przejścia i obecności, który pozwala widzowi doświadczyć przestrzeni między tym, co doczesne, a tym, co sakralne — od cmentarza po wnętrze synagogi, od Tablic Mojżeszowych po obecność Szechiny.